Nawigacja

Jesteś freelancerem, pracujesz w oparciu umowę o dzieło i zastanawiasz się, czy dotyczy cię podatek VAT? Świetnie trafiłeś. Za chwilę wszystko ci wyjaśnię. Cel? Zero wątpliwości.

Umowa o dzieło jako alternatywa dla działalności

Jeśli czytasz ten artykuł, prawdopodobnie wybrałeś umowę o dzieło jako alternatywę dla własnej działalności gospodarczej. Wielu freelancerów pracuje w ten sposób. Powód? Mniejsze podatki, brak ZUSu, niższe koszty.

Mniejsze podatki to nie tylko niższy podatek dochodowy (50-procentowe koszty uzyskania przychodu robią swoje), ale również brak VATu. Wprawdzie część firm może nie chcieć z Tobą współpracować, bo zależy im na fakturze VAT, ale dla innych twoje ceny bez VATu będą przewagą.

Pytanie brzmi, czy aby rzeczywiście podatek VAT cię nie dotyczy? Czy jako freelancer na umowie o dzieło możesz zapomnieć o konstrukcji podatku od towarów i usług? Odpowiedź już za chwilę.

Nie chcesz prowadzić firmy, a być ubezpieczony?

Przeczytaj mój inny artykuł: ubezpieczenie zdrowotne freelancera.

VAT nie tylko dla przedsiębiorców

Podatek VAT powszechnie łączony jest z przedsiębiorcami, czyli osobami prowadzącymi działalność gospodarczą. To oczywiście prawda. Ale niepełna. Bo podatek VAT może dotyczyć również osób, które nie posiadają zarejestrowanej działalności.

Wszystko za sprawą art. 15 ustawy o podatku od towarów i usług:

Art. 15 1. Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

2. Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Ust. 1 zacytowanego przepisu wskazuje, że podatek VAT dotyczy wszystkich, którzy wykonują samodzielnie działalność gospodarczą. Kluczowe jest zatem określenie, czym jest działalność gospodarcza. Wydaje się to oczywiste, ale oczywistym wcale nie jest.

Ust. 2 przywołany powyżej zawiera definicję działalności gospodarczej na potrzeby podatku VAT. Jest to definicja szeroka i pojemna, autonomiczna w stosunku do definicji z innych ustaw. Można jej poświęcić całą książkę, ale ja nie będę wdawał się teraz w szczegóły.

Najważniejsza informacja dla ciebie w tej chwili jest taka, że stwierdzenie, czy dany podmiot prowadzi działalność gospodarczą, niezależne jest od jej formalnej rejestracji.

Zapamiętaj!

Nie musisz mieć zarejestrowanej firmy, by wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ustawy o podatku od towarów i usług.

Skąd mam wiedzieć, czy podlegam pod VAT?

Definicja działalności gospodarczej z art. 15 ust. 2, może budzić twoje uzasadnione obawy. Masz prawo czuć się zdezorientowany, bo nadal nie wiesz, czy podlegasz pod VAT, czy nie.

Z pomocą przychodzą kolejne ustępy art. 15 – ust. 3 i 3a.

Art. 15 3. Za wykonywaną samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 1, nie uznaje się czynności:

1) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307, z późn. zm.);

2) (uchylony);

3) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do warunków wykonywania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich.

3a. Przepis ust. 3 pkt 3 stosuje się odpowiednio do usług twórców i artystów wykonawców w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzanych w formie honorariów za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw artystycznego wykonania albo ich wykonanie, w tym również wynagradzanych za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi.

Wiem, co powiesz – że ust. 3 i 3a miały być pomocą, a tymczasem jeszcze bardziej namieszały. Cóż, masz rację. Redakcja przepisów podatkowych pozostawia wiele do życzenia. Dlatego jestem tutaj ja. By ogarnąć to wszystko w ludzkie słowa.

Ust. 3 pkt 1 w ogóle nie dotyczy ciebie. Przychody wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczą pracowników etatowych. To oczywiste, że praca na etacie nie jest działalnością gospodarczą, ale trzeba było zawrzeć to w ustawie, by nie było wątpliwości.

Ciebie, jako freelancera, dotyczy ust. 3 pkt 3 i ust. 3a. Tutaj chodzi o to, że przychody z działalności wykonywanej osobiście (czyli takiej, ją wykonujesz jako freelancer) są pod pewnymi warunkami wyłączone z pojęcia działalności gospodarczej.

Pierwszy i podstawowy warunek jest taki, by twoim zleceniodawcą był przedsiębiorca. Jeśli zawierasz umowę z inną osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej, dochód z takiej umowy nie jest traktowany już jako dochód z działalności wykonywanej osobiście, a w konsekwencji nie mieścić się w wyłączeniu przewidzianym przez art. 15 ust. 3 ustawy o VAT.

Zatem w myśl ustawy, jesteś w takiej sytuacji uznawany za podatnika VAT, choć wciąż masz możliwość uniknięcia płacenia podatku. Jak to zrobić, przeczytasz w ostatnim akapicie, bo nie chcę teraz zaśmiecać wywodu.

Jeśli twoim zleceniodawcą jest przedsiębiorca, kolejne trzy warunki eliminujące ze statusu podatnika VAT zostały opisane w art. 15 ust. 3 bardzo mądrym językiem. W uproszczeniu, chodzi o to, by między Tobą a zleceniodawcą istniała więź podobna do stosunku pracy. Zleceniodawca musi:

  • ustalać warunki wykonywania przez ciebie zlecenia,
  • wypłacać ci wynagrodzenie,
  • ponosić odpowiedzialność za to, co zrobisz wobec osób trzecich.

Jeśli zatem świadczysz usługi dla przedsiębiorcy na podstawie umowy o dzieło (zlecenia, współpracy, czy innej nienazwanej), a trzy powyższe warunki są spełnione, nie wykonujesz działalności gospodarczej, a więc nie podlegasz pod VAT.

Ust. 3a potwierdza przedstawioną powyżej regułę w odniesieniu do twórców. Jako freelancer jesteś najczęściej również twórcą i przenosisz na zleceniodawcę autorskie prawa majątkowe (albo udzielasz mu licencji). Jeśli zachowane są trzy warunki wyliczone powyżej, w takiej sytuacji również nie wykonujesz działalności gospodarczej, a więc również nie podlegasz pod VAT.

Jak mieć pewność braku problemów?

Wiesz już, że jako freelancer-twórca pracujący dla przedsiębiorcy nie podlegasz pod VAT. Doświadczenie podpowiada mi jednak, że w dalszym ciągu możesz obawiać się odmiennego stanowiska w tej sprawie urzędu skarbowego.

Uspokoję cię – to bardzo dobrze, że masz wątpliwości. Wątpliwości świadczą o tym, że myślisz i przewidujesz. To bardzo pożądana cecha w sprawach podatkowych.

Jeśli zależy ci na spokoju i bezpieczeństwie podatkowym, polecam kontakt z profesjonalistą. Możesz skontaktować się ze mną – w ramach mojej firmy pomagamy w takich sprawach. Zdradzę ci jednak już teraz na czym polega zabezpieczenie freelancera przed uznaniem go za wykonującego działalność gospodarczą, a w konsekwencji podlegającego pod VAT.

Tym zabezpieczeniem jest odpowiednie sformułowanie umowy z twoim zleceniodawcą. Z takiej umowy muszą wynikać te trzy warunki, o których pisałem powyżej. Co do zasady, wydaje się, że spełnia je każda umowa licencyjna albo przenosząca prawa. W praktyce jednak trzeba dokładnie analizować treść każdej umowy.

Dowiedz się więcej o umowach.

Przeczytaj mój inny artykuł: umowa dla freelancera: wszystko, co musisz wiedzieć, zanim podpiszesz.

Gdy dostajesz od zleceniodawcy umowę i nie konsultujesz jej z prawnikiem, upewnij się w szczególności, że nie znajdują się w niej postanowienia obciążające ciebie odpowiedzialnością wobec osób trzecich za to, co dla zleceniodawcy wykonałeś. To najpoważniejszy punkt zapalny, który może poróżnić cię z urzędem skarbowym.

Wolny lans nie na zawsze

Niezależnie od wszystkiego, co przedstawiłem w dzisiejszym wpisie, pamiętaj, że freelancing nie jest formą zarobkowania daną raz na zawsze. Rozliczanie się jako osoba prywatna powinieneś traktować raczej jako stan przejściowy niż jako stan normalny. Pisałem o tym przy okazji wpisu pt. “Freelancer pyta: czy muszę założyć działalność?“.

Po lekturze tych dwóch wpisów – podlinkowanego powyżej i dzisiejszego – może wydać ci się, że zawarte w nich informacje wykluczają się. Że skoro jest furtka w VAT do argumentacji na rzecz niewykonywania działalności gospodarczej, to nie ma się co przejmować założeniem firmy. To nie tak. A jak? Zachęcam cię do lektury podlinkowanego artykułu – tam dowiesz się wszystkiego, co trzeba.

A co o z umowami zawieranymi z osobami prywatnymi?

Tak jak sygnalizowałem to wcześniej, jeśli pracujesz nie dla przedsiębiorcy, a dla osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, nie mieścisz się w wyłączeniu, o którym mowa art. 15 ust. 3 ustawy o podatku od towarów i usług. Nie oznacza to jednak od razu, że będziesz musiał płacić VAT.

Jeśli twój obrót roczny nie przekroczy kwoty 150 tys. złotych,  możesz korzystać ze zwolnienia podmiotowego przewidzianego przez art. 113 ust. 1 ustawy:

Art. 113 1. Zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatników, u których wartość sprzedaży nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 150.000 zł. Do wartości sprzedaży nie wlicza się kwoty podatku.

Ok, na tym zakończmy temat. Nie chcę cię już dzisiaj atakować kolejnymi szczegółami, choć troszkę ich jeszcze zostało. Dziękuję ci zatem za uwagę i szczerze podziwiam, jeśli dotarłeś do tego miejsca, czytając uczciwie cały tekst.

Potrzebujesz indywidualnej pomocy?

Napisz do mnie na adres wojciech.wawrzak@prakreacja.pl.

TL/DR dla niecierpliwych (1 min)

Zdaję sobie sprawę, że może nie chcieć ci się czytać całości tekstu. Dlatego w bonusie otrzymujesz ode mnie trzy najważniejsze informacje, które w nim zawarłem:

  • podatnikiem VAT może być nie tylko przedsiębiorca, ale również osoba prywatna,
  • jeśli świadczysz na podstawie umowy o dzieło usługi twórcze na rzecz przedsiębiorców i przenosisz prawa autorskie / udzielasz licencji – nie jesteś podatnikiem VAT,
  • jeśli świadczysz na podstawie umowy o dzieło usługi twórcze na rzecz osób prywatnych, jesteś podatnikiem VAT, ale możesz korzystać ze zwolnienia podmiotowego do kwoty 150 tys. złotych.

Chcesz wiedzieć więcej niż tylko te trzy punkty? Przeczytaj cały tekst. Przeczytałeś cały? Jeszcze raz gratuluję i dzięki, że jesteś!

Mam prośbę. Podobał ci się ten tekst? Skorzystałeś z niego? Podaj go dalej w swoich kanałach społecznościowych. Dla ciebie to tylko chwilka, a dla mnie szansa na dalszy rozwój bloga.

Jesteś freelancerem i zmagasz się z nierzetelnymi klientami? Dowiedz się, jak ich zdyscyplinować:

Być może zainteresują cię również te artykuły:

Tutaj temat ważny dla przedsiębiorców:

Chcesz otrzymywać więcej porad z prawa podatkowego bezpośrednio na swoją pocztę? Zapisz się na newsletter. Żadnego spamu, zero reklam, tylko soczysty konkret.

Powyższych zgód udzielasz mi, czyli Wojciechowi Wawrzak, prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą “Usługi prawne i księgowe Wojciech Wawrzak” z siedzibą w Łodzi (93-279), ul. Tatrzańska 91/51.

  • Bartek

    Panie Wojciechu, dziękuję za ciekawy artykuł i proszę dodatkowo o pomoc w odpowiedzi na pytania:

    1. Czy powinienem do swojej usługi doliczyć VAT jeżeli prowadzę jednoosobową działalność gospodarczą i wykonałem usługę w ramach umowy o dzieło, która to mieści się w PKD prowadzonej przeze mnie działalności? Zaznaczam, że na wykonanie umowy “umówiłem się” z klientem (przedsiębiorcą) przed rozpoczęciem działalności gospodarczej ale umowę oficjalnie podpisałem po. Dobrowolnie zrzekłem się ze zwolnienia podmiotowego z VATu do 150 tyś zł.

    2. Czy to na mnie ciąży obowiązek rozliczenia się z podatku dochodowego, a jeżeli tak to czy mam wpłacić podatek w formie zaliczki czy rozliczyć się z niego w zeznaniu rocznym?

    3. Czy podatek dochodowy może wynosić 50% (jest to praca związana z przekazaniem praw majątkowych)?

    • Dzień dobry Panie Bartku! Umowę podpisał Pan, prowadząc już działalność gospodarczą, zatem ma Pan obowiązek rozliczyć ją w ramach działalności gospodarczej. Co to oznacza? Dolicza Pan VAT. Samodzielnie rozlicza podatek – w ramach działalności. Nie ma Pan możliwości – jako przedsiębiorca – możliwości zastosowania 50% KUP.

      • Bartek

        Dziękuję.

  • Lucyna

    Panie Wojciechu, mam pytanie pokrewne: prowadzę działalność gospodarczą, ale chcę ją zamknąć, ze względu na zbyt małe zyski. Będzie się jednak zdarzało od czasu do czasu, że dostanę jakąś pracę do wykonania. Czy mogę przyjąć takie zadania na umowę o dzieło, nawet jeśli pokrywają się dokładnie z działalnością, którą wykonywałam wcześniej na firmę?
    Chodzi mi konkretnie o to, czy ZUS i US nie potraktują tego jako uniknięcie zobowiązań podatkowych i ubezpieczeniowych (w tym przypadku tylko ub. zdrowotne, bo pracuję też gdzieś na etat).

    Z góry dziękuję za podpowiedź.

    • Pani Lucyno, nie ma tutaj jednoznacznej i w 100-pewnej odpowiedzi. Jeśli będą to przychody okazjonalne, nieregularne – zawsze można argumentować, że to działalność wykonywana osobiście. Najsilniejszym argumentem jest jednak praca na etacie. Umożliwia to postawienie sprawy w ten sposób, że etat jest głównym zajęciem, a umowy o dzieło to tylko dodatek rozliczany w ramach działalności wykonywanej osobiście.

      • Lucyna

        Bardzo dziękuję!

  • Elżbieta

    Panie Wojciechu,

    rozumiem, że brak w umowie zapisu o tym, kto ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich za wykonaną rzecz (w moim przypadku działalność twórcza z przeniesieniem majątkowych praw autorskich, na podstawie umowy zlecenia) świadczy o tym, iż odpowiedzialność ta ciąży na zleceniodawcy i mogę spać spokojnie?

    Pozdrawiam i gratuluję bloga – wyśmienicie tłumaczy Pan zawiłości prawne, które laika mogą wpędzić w prawdziwą frustrację.

    • Pani Elżbieto, dla bezpieczeństwa zawsze najlepiej zawrzeć odpowiednią klauzulę o odpowiedzialności. Dziękuję za ciepłe słowa!

  • Anna WW

    Witam, mam pytanie: zamierzam rozpocząć (oprócz pracy na etacie) świadczyć usługę projektowania i aranżacji wnętrz. Nie wiem czy biznes się rozkręci, dlatego nie chciałabym od razu zakładać działalności. Czy mogę na początku opierać się o umowę o dzieło? Projekty będą dla osób prywatnych, nie komercyjnych. Rozumiem, że w takim przypadku (zapewne dochody nie przekroczą 150 tys.) nie muszę płacić VAT? Z góry dziękuję za odpowiedz. BTW, super blog!

    • Dzień dobry! Jeśli posiada Pani etat, oczywiście możliwe jest rozliczanie się w ramach umowy o dzieło. VAT nie będzie Pani obejmował.

      • Krzysztof Maczyński

        Zawsze etatowca będzie obejmował, nawet jeśli dzieła o podobnym charakterze są ponawiane przez długi czas i przekracza się 150000 zł rocznie z samego tego źródła? I czy działa to tylko przy pełnym etacie, czy także przy dowolnym jego ułamku?

        • Dzień dobry Panie Krzysztofie! Przyznam szczerze, że nie do końca rozumiem pytanie. Czy mogę prosić o przeformułowanie?

          • Krzysztof Maczyński

            Witam! Rzeczywiście, teraz widzę, jak bardzo myląco to ująłem. 😛 Pytań jest kilka, więc może najprzejrzyściej będzie, jak rozbiję:
            • Czy osoba zatrudniona na etacie może wykonywać dzieła nawet jeśli seryjnie robi podobne, co w przypadku braku etatu mogłoby doprowadzić do zakwestionowania przez Urząd Skarbowy możliwości obejmowania tego umowami cywilnoprawnymi, ponieważ nosiłoby znamiona działalności gospodarczej?
            • Czy osoba zatrudniona na etacie nie podlega obowiązkowi płacenia VAT-u od przychodów z umów o dzieło, nawet gdy przekraczają one 150000 zł rocznie?
            • Czy odpowiedzi na powyższe pytania pozostają bez zmian, gdy dana osoba jest zatrudniona na niepełnym etacie?

          • Dziękuję za doprecyzowanie. Zatrudnienie na etacie to tylko i wyłącznie argument wspierający, że działalność freelancerska ma charakter uboczny, nie jest zorganizowana, stała i zarobkowa. Jeśli jednak działalność freelancerska jest prowadzona na dużą skalę, to nawet zatrudnienie jednoczesne na etacie nie eliminuje ryzyka zarzutu prowadzenia niezarejestrowanej działalności gospodarczej. Podsumowując, w takiej sytuacji najbezpieczniej założyć działalność i freelancing rozliczać w ramach tej działalności, płacąc z działalności wyłącznie składkę zdrowotną ze względu na zatrudnienie na etacie.

  • Angelika

    Panie Wojciechu, a czy umowa licencyjna podchodzi pod umowę o dzieło? Czy umowę licencyjną rozlicza się tak samo jak według powyższych wytycznych? Pozdrawiam serdecznie 🙂

    • Postanowienia dotyczące udzielenia licencji lub przeniesienia autorskich praw majątkowych najczęściej są częścią umowy o dzieło i wtedy mamy jedno wynagrodzenie za wszystko. Jeśli mamy oddzielną umowę licencyjną lub przenoszącą autorskie prawa majątkowe, to mamy do czynienia z inną klasyfikacją przychodów: przychody z praw majątkowych.

  • Lukas

    Witam Panie Wojciechu.

    Pa początku oczywiście chciałem bardzo podziękować za artykuł oraz odpowiedzi na różne komentarze poniżej. Każda wiedza, uwaga jest bardzo cenna! Super, że są jeszcze tacy ludzie, naprawdę.

    Ma również mam pytanko. Jeśli chodzi o prawo to jestem kiepski. Więc pytam. W momencie kiedy jako freelancer bez działalności mam do wyboru UMOWĘ O DZIEŁO, FV to co jest lepiej wybrać? Chyba że jest jeszcze jakaś inna forma? To jest umowa z firmą, która prowadzi działalność. Dodatkowo jestem zatrudniony na pełny etat w innej. I takie pytanie moje. Z umowy o dzieło to wiem, że można później odprowadzić podatek i coś tam jakiś zwrot będzie czyż nie? ;] Dziękuję.

    • Dzień dobry! Jako osoba prywatna nie może Pan wystawić FV, więc zostaje umowa o dzieło.

  • anna czw

    Cześć,
    jak jest z opodatkowaniem przy umowie licencyjnej? Chcę skorzystać z usług CupSell gdzie mam do zapłacenia: VAT i podatek dochodowy. Jestem osobą fizyczną, zakładam dochód roczny ok. 300 zł, czy będę musiała opłacić te podatki? Jeśli nie, to jak ubiegać się o zwrot? Będę baaaaardzo wdzięczna za pomoc 🙂

    • Cześć, Aniu! Podatku VAT nie będziesz miała do zapłacenia. Dochodowy ze względu na kwotę wolną od podatku również nie będzie płatny, choć w zeznaniu rocznym należy to wykazać.

  • Krzysztof

    Czy sprzedając rękodzieło na podstawie spisanej umowy o dzieło z wykonawcą my jako firma płatnik VAT musimy sprzedawać z vatem pomimo że zakupiliśmy bez VATu?

    • Dzień dobry, Panie Krzysztofie! Jeżeli są Państwo podatnikiem VAT, to muszą sprzedawać z VAT, nawet jeżeli kupili bez VAT.

  • Iwona Mazurowska

    Dobry wieczór,
    zawarłam umowę z zagraniczną firmą o świadczenie usług tłumaczeniowych. Na przesłanym przez nią szablonie faktury muszę wpisać nr VAT, a jeśli go nie mam (tak jest w moim przypadku, bo nie prowadzę działalności gospodarczej) napisać adnotację, dlaczego nie jestem zarejestrowana jako podatnik VAT.
    Proszę o poradę i z góry dziękuję.

    • Dzień dobry, Pani Iwono! Może Pani napisać, że nie jest Pani podatnikiem VAT, ponieważ w myśl ustawy o podatku od towarów i usług nie spełnia Pani definicji podatnika, tj. nie prowadzi działalności gospodarczej w myśl tej ustawy.

  • Tomasz Kretek

    Dzięki za pomoc i miły ton! Będę polecał dale i wracał 🙂